BLOG Jaap van der Stel: Voorkomen en op tijd beginnen

 

Psychische aandoeningen hebben een enorme impact op het welbevinden van de betrokkenen. Onwetendheid, stigma's en taboes dragen er helaas sterk toe bij dat het lang kan duren voordat iemand een hulpvraag stelt. En dan helpt het helemaal niet mee dat de psychische gezondheidszorg een classificatiesysteem, de DSM 5, hanteert waarin voorstadia van aandoeningen niet beschreven staan. Het moet dus al heel ernstig zijn voordat je hulp krijgt. Bizar.

 

Helaas is in veel gevallen die hulp dan niet eens direct beschikbaar. Er bestaan wachtlijsten en lange wachttijden. Je moet wel heel weinig inlevingsvermogen hebben en een gebrek aan mensenkennis om niet te snappen dat dit schadelijk is. Wachten is een afwijzing. Je wordt niet serieus genomen. De kans dat de problemen verergeren nemen toe. En de fiducie dat de toegezegde hulp zal werken neemt af.

 

Er zijn heel veel schrijnende voorbeelden beschreven van mensen met bijvoorbeeld een bipolaire stoornis die een jaar of nog meer moeten wachten voordat ze een therapie krijgen. En wat te denken van meisjes met eetstoornissen die van het kastje naar de muur worden gestuurd? Het hoeft niemand te verbazen dat er geen progressie is in de behandelresultaten van de psychische gezondheidszorg.

 

Hoe zit het ook alweer bij kanker? Als ik met een verdacht plekje naar de huisarts ben gegaan die mij niet meteen kan geruststellen dat het iets goedaardig is, krijg ik subiet een verwijsbrief naar het ziekenhuis. De kans bestaat dat ik de volgende dag al wordt onderzocht en in een mum van tijd al de uitslag weet. Wanneer deze ongunstig is volgt snel een behandeling. Oncologen hebben geleerd dat je zo vroeg mogelijk een behandeling in gang moet zetten om erger te voorkomen. Oncologen denken in stadia en hebben daarbij ook veel aandacht besteed aan preventie en screeningsprogramma's.

 

De psychische gezondheidszorg laat het in dit opzicht afweten. Natuurlijk speelt mee dat de politiek niet bereid is de sector volop te ondersteunen. Maar het is ook goed de hand in eigen boezem te steken: de hulp wordt te laat aangeboden en de focus op preventie en vroegtijdig handelen is onvoldoende. Lange wachtlijsten krijg je niet morgen weg door meer te doen aan preventie en vroegtijdig handelen, dat snapt iedereen. Maar we kunnen de ernst ervan wel proberen te verminderen door proberen te voorkomen dat mensen in een relatief laat stadium bij de zorg terecht komen en vervolgens, door onvoldoende capaciteit en ik denk ook wel slecht management, verkommeren op een wachtlijst.

 

Wat kan in de zorg voor kanker, na jarenlang ploeteren door oncologen, in samenwerking met huisartsen maar ook patiëntenverenigingen en andere belanghebbenden, moet in de psychische gezondheidszorg ook lukken. Er komt niet meer geld als de prestaties achterblijven. Meer geld moet je verdienen. En dat doe je, in navolging van de strijd tegen kanker, door preventie en vroegtijdig handelen voorop te plaatsen. Begin hier morgen mee.

 

Jaap van der Stel

 

 

Jaap van der Stel is lector psychische gezondheidszorg Hogeschool Leiden, senior-onderzoeker bij GGZ inGeest en adviseur beleid bij Brijder-Parnassia.

 

23 januari 2019